Voor jonge kinderen kan thuis veel groter voelen dan ze zelf kunnen uitleggen. Zeker als er spanningen zijn, ouders psychische problemen hebben, er sprake is van verslaving of een scheiding veel strijd geeft. Voor die kinderen is er Piep zei de muis: een preventieve groep waarin kinderen van vier tot zeven jaar spelenderwijs leren wat emoties zijn, dat ze die mogen voelen en hoe ze ermee om kunnen gaan.
“Piep zei de muis is vooral bedoeld voor gezinnen waar problematiek kan spelen”, vertelt Maartje Puttmann van Welzijn Beverwijk. “Bijvoorbeeld wanneer één of beide ouders een psychische achtergrond hebben, er verslavingsproblematiek is of wanneer ouders in een vechtscheiding zitten.”
Emoties leren herkennen
De kinderen krijgen geen zware gesprekken of ingewikkelde uitleg. Centraal staat Piep, een handpop in de vorm van een muis. Piep maakt elke week iets mee. De ene keer is hij blij, de andere keer boos, bang of verdrietig. Via het verhaal van Piep herkennen kinderen hun eigen gevoelens. “Piep vertelt wat hem is overkomen en daarna gaan we met de kinderen in gesprek”, zegt Maartje. “Herkennen jullie dit? Hebben jullie dit weleens? Wat doen jullie dan? Wat helpt jullie?”
Daarbij gaat het steeds om kleine, concrete handvatten. Als het over boosheid gaat, mogen kinderen bijvoorbeeld kranten scheuren of leren dat ze thuis in een kussen kunnen schreeuwen. Niet om boosheid groter te maken, maar juist om te ontdekken dat een gevoel er mag zijn en dat je er iets mee kunt doen. “Ze zijn natuurlijk nog superjong”, zegt Maartje. “We maken ze bewust van wat emoties zijn, wat je kunt voelen en naar wie je toe kunt gaan als je bang bent of verdrietig.”
De kinderen krijgen na elke bijeenkomst een schat gekoppeld aan het thema, voor in hun schatkistje. “Denk aan een knuffeltje bij het thema verdriet of een krachtsteen als het gaat over sterker in je schoenen staan. Zo hebben ze aan het eind van het programma een schatkist aan hulpmiddelen.”
Ook ouders worden betrokken
Piep zei de muis bestaat uit ongeveer twaalf bijeenkomsten voor maximaal tien kinderen. Daarnaast zijn er twee bijeenkomsten voor ouders. Ook zij krijgen informatie en handvatten. Hoe herken je de emoties van je kind? Wat hoort bij de leeftijd? Hoe kun je als ouder reageren als een kind boos, bang of stil wordt? Na iedere bijeenkomst krijgen ouders bovendien een briefje mee waarin staat wat de kinderen hebben gedaan en welke tips zijn besproken.
De activiteit vindt plaats in Wijk aan Duin en is een samenwerking van Welzijn Beverwijk, Youz, GGD en Kenter. Piep zei de muis is een landelijk programma met een vast draaiboek. In deze regio wordt gewerkt met een voorjaarsgroep en een najaarsgroep.
Kleine stappen, grote impact
Het belang zit volgens Maartje vooral in de vroege leeftijd. Kinderen leren al jong dat gevoelens normaal zijn en dat ze daar niet alleen in staan. “Je maakt ze op jonge leeftijd bewust van emoties en van hoe ze die kunnen uiten”, zegt ze. “Voordat dingen verder escaleren.”
Dat levert soms ontroerende momenten op. Gezinnen stellen zich open, ouders delen hun zorgen en kinderen laten stap voor stap meer van zichzelf zien. Het resultaat is niet altijd meteen zichtbaar in de groep, maar vaak wel thuis of op school. “We beginnen met een intake en eindigen met een evaluatie met de ouders”, vertelt Maartje. “Dan horen we terug wat zij thuis zien of wat school merkt. Dan denk je echt: dit hebben we toch even bereikt.”
Vaak gaat het om kinderen met veel boosheid, onzekerheid of moeite om contact te maken. Juist daar ziet Maartje verandering. “Ouders vertellen dat de boosheid minder wordt, dat kinderen beter weten wat ze kunnen doen of dat ze ineens contact durven maken met andere kinderen. Soms maken ze vriendjes terwijl ze daarvoor nauwelijks aansluiting hadden.”
Dat het waardevol is, staat voor haar vast. “Ik vind echt dat hier meer op ingezet mag worden”, zegt ze. “Omdat je kinderen en ouders in een vergelijkbare situatie bij elkaar brengt en ze een aantal weken begeleidt. Dan kun je veel dieper op thema’s ingaan dan bij een losse inloop.”
Soms blijkt de betekenis pas jaren later. Maartje herinnert zich een jongen die inmiddels in groep 8 zat en haar bij een andere activiteit herkende. “Hij zei: ik ken jou van Piep zei de muis. Dan moet je nagaan: je zit maximaal in groep 3 als je meedoet. Maar hij wist het nog steeds.”
